«Могилевский государственный колледж искусств»

«Быў. Ёсць. Буду»

Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч нарадзіўся 26 лістапада 1930 года ў г. Оршы Віцебскай вобласці. Вялікая Айчынная вайна заспела У. Караткевіча ў Маскве; адтуль трапіў на Разаншчыну, затым – на Урал, пазней – у Арэнбург, дзе і скончыў шосты клас.

Вярнуўшыся ў 1944 годзе з Кіева ў Оршу, атрымаў сярэднюю адукацыю. Скончыў філалагічны факультэт Кіеўскага універсітэта імя Т. Р. Шаўчэнкі (1949–1954). Здаўшы кандыдацкі мінімум, пачаў пісаць дысертацыю пра паўстанне 1863 года. Выкладаў у школевёсцы Лісавычы на Кіеўшчыне (1954–1956), у Оршы (1956–1958). Скончыў Вышэйшыя літаратурныя (1960) і Вышэйшыя сцэнарныя курсы (1962) у Маскве. З 1963 года жыў у Мінску.

Першыя вершы апублікаваў у 1951 годзе. У 1969 годзе выдаў зборнік паэзіі «Мая Іліяда». Шырокае прызнанне як у Беларусі, так і за межамі У. Караткевічу прынесла яго проза. У 1957 годзе ён напісаў аповесць «У снягах драмае вясна», у 1958 – «Дзікае паляванне караля Стаха», адно з самых вядомых твораў У.Караткевіча. У Маскве быў задуманы і першы раман – «Леаніды не вернуцца да Зямлі», які пад назвай «Нельга забыць» быў апублікаваны ў 1962 годзе ў часопісе «Полымя». Планавалася выданне аднайменнай кнігі, куды павінна была быць уключана і аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха», аднак набор кнігі быў рассыпаны восенню 1963 года (асобным выданнем раман выйшаў толькі праз 20 гадоў).

У 1962–1964 гадах створаны раман «Каласы пад сярпом тваім» – пра паўстанне 1863–1864 гадоў у Беларусі і Літве пад правадырствам К. Каліноўскага. Раман «Каласы пад сярпом тваім» займае цэнтральнае месца ў творчасці У.Караткевіча. Да таго ж гэта, па сутнасці, першы беларускі гістарычны раман.

У.Караткевіч выступаў таксама ў якасці драматурга – ім напісаны п'есы: «Млын на Сініх Вірах», «Званы Віцебска», «Кастусь Каліноўскі», «Калыска чатырох чараўніц», «Маці ўрагану».

У.Караткевіч напісаў сцэнарыі кароткаметражных фільмаў : «Сведкі вечнасці» (1964); «Памяць» (1966); «Будзь шчаслівай, рака» (1967); сцэнарыі мастацкіх фільмаў : «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», «Чырвоны агат» (1973), «Дзікае паляванне караля Стаха», «Чорны замак Альшанскі». На тэлебачанні і радыё па творах У.Караткевіча пастаўлены шэраг спектакляў. Паводле яго лібрэта ў Беларускім тэатры оперы і балета пастаўлена опера «Сівая легенда» (кампазітар Д.Смольский, 1978), а паводле аповесці «Дзікае паляванне караля Стаха» – аднайменная опера (кампазітар У.Солтан, 1989).

Выступаў у якасці публіцыста і крытыка: напісаў нарыс «Зямля пад белымі крыламі» (1977), эсэ «Мсціслаў – Мсціслаў» (1985), эсэ і артыкулы пра Ф. Скарыну, Т. Шаўчэнку, Л. Украінку, Я. Купалу, М. Багдановіча, М. Шолахава, Я. Брыля, В. Колесніка, М. Лужаніна, Р. Барадуліна, В. Зуёнка, Я. Сіпакова.

Перакладаў на беларускую мову М. Каріма, Дж. Байрана, А. Міцкевіча, І. Франка, і інш.

Аб У.Караткевіче створаны дакументальны фільм «Быў. Ёсць. Буду»(1989), відэафільмы: «Успамін», «Рыцар і слуга Беларусі»(абодва – 1991).

Іменем У.Караткевіча названы вуліцы ў Віцебску і Оршы, яго імя носіць школа № 3 у Оршы, дзе адкрыты літаратурны музей Уладзіміра Сяіёнавіча Караткевіча.

Творчасць Уладзіміра Сямёнавіча Караткевіча вызначаецца рамантычнай скіраванасцю, высокай мастацкай культурай, патрыятычным пафасам і гуманістычным гучаннем. Пісьменнік істотна ўзбагаціў беларускую літаратуру ў тэматычных і жанравых адносінах, напоўніў яе інтэлектуальным і філасофскім зместам.

 

Верабей, А. Абуджаная памяць : нарыс жыцця і творчасці Уладзіміра Караткевіча/ А. Верабей. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1997. – 256 с. : іл.

Багата выкарыстоўваючы архіўныя матэрыялы, эпісталярную спадчьшу Уладзіміра Караткевіча і ўспаміны пра яго, у кнізе асэнсоўваецца постаць гэтага самабытнага і арыгінальнага творцы. Засяроджваецца ўвага на характарыстыцы ягонай паэзіі, прозы, драматургіі, публіцыстыкі і мастацкага перакладу, прасочваецца творчая эвалюцыя пісьменніка, даследуецца праблематыка і жанрава-стылёвыя асаблівасці твораў.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Верабей, А. Л. Жывая повязь часоў : нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча/ А. Л. Верабей ; Акадэмія навук Беларускай ССР ордэна Дружбы народаў ; Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы. – Мінск : Навука і тэхніка, 1985. – 119 с.

У кнізе даследуецца творчасць вядомага беларускага пісьменніка У. Караткевіча. Разглядаецца паэзія, проза, драматургія, публітыстыка. Прасочваецца творчая эвалюцыя пісьменніка, характарызуецца праблематыка і жанрава-стылявая сваеасаблівасць яго твораў, раскрываецца непаўторнасць яго мастацага свету.

Разлічана на літаратуразнаўцаў, настаўнікаў, студэнтаў, шырокае кола чытачоў.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Верабей, А. Уладзімір Караткевіч: жыццё і творчасць / А. Верабей. – 2-е выданне, дапрацаванае і выпраўленае. – Мінск : Беларуская навука, 2005. – 271 с.

Багата выкарыстоўваючы архіўныя матэрыялы, эпісталярную спадчыну Уладзіміра Караткевіча і ўспаміны пра яго, у кнізе асэнсоўваецца постаць гэтага самабытнага і арыгінальнага творцы. Засяроджваецца ўвага на характарыстыцы ягонай паэзіі, прозы, драматургіі, публіцыстыкі і мастацкага перакладу, прасочваецца творчая эвалюцыя пісьменніка, даследуецца праблематыка і жанрава-стылёвыя асаблівасці твораў.

Разлічана на выкладчыкаў і студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў, настаўнікаў, вучняў школ і наогул на самае шырокае кола чытачоў.

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Ішчанка, Г. М. Вывучэнне творчасці пісьменніка. Уладзімір Караткевіч у школе : дапаможнік для настаўнікаў агульнаадукацыйных устаноў / Г. М. Ішчанка. – Мінск : Аверсэв, 2002. – 207 с.

У кнізе распрацавана методыка вывучэння манаграфічнай тэмы «Уладзімір Караткевіч», якая ўключае біяграфію пісьменніка, лірыку, раман «Каласы пад сярпом тваім». Зроблена новае, цэласнае прачытанне рамана.

Сістэма ўрокаў скіравана на далучэнне навучэнцаў да аўтарскай пазіцыі, выхаванне іх духоўнасці.

Рэкамендуецца настаўнікам, студэнтам філалагічных факультэтаў ВНУ і ўсім тым, хто цікавіцца творчасцю У. Караткевіча. Школьнікам, абітурыентам, навучэнцам.

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Мальдзіс, А. Жыцце і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча: Партрэт пісьменніка і чалавека. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1990. – 230 с. : іл.

Уладзімір Караткевіч апярэджваў свой час, узняўся над застойным канфармізмам, над паўсядзённасцю і бездухоўнасцю да вышыняў, з якіх добра відаць шляхі, што лучаць мінулае з будучыняй, чалавека з людзьмі і народамі. Пісьменнік незвычайнага, рэнесанснага таленту, ён стаў зоркай першай велічыні на нацыянальным літаратурным небасхіле. I задача гэтай кнігі – растлумачыць, хаця б часткова, той феномен, імя якому Караткевіч. У кнізе змешчаны малюнкі пісьменніка.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Русецкі, А. Уладзімір Караткевіч. Праз гісторыю ў сучаснасць / А. Русецкі. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2000. – 300 с.

Уладзімір Караткевіч... Пісьменнік, драматург, паэт, публіцыст... Адзін з самых папулярных і любімых беларускіх аўтараў, які многа зрабіў для вяртання беларускаму народу гістарычнай памяці. Наш асаблівы боль і наша асаблівая радасць...

Кніга А. Русецкага, выпушчаная ў свет у 1991 годзе, была адным з першых літаратурна-крытычных даследаванняў творчасці У. Караткевіча.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Шынкарэнка, В. К. Пад ветразем дабра і прыгожасці : (жанрава-стылявыя асаблівасці прозы Уладзіміра Караткевіча) / В. К. Шынкарэнка. – Мінск : «Навука і тэхніка», 1995. – 176 с.

Разглядаецца адметнасць творчай манеры вядомага беларускага пісьменніка У. Караткевіча, адзначаецца непаўторнасць мастакоўскай індывідуальнасці, веліч яго асобы. Асаблівая ўвага надаецца жанрава-стылявым пошукам творцы ў галіне прозы, якая складае значную частку яго спадчыны і ўвасобіла найбольш яскравыя асаблівасці высокага таленту мастака.

Разлічана на філолагаў, усіх, для каго неабыякавы лёс беларускай нацыі, яе культуры.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Запартыка, Г. Лісты Уладзіміра Караткевіча вяртаюцца на Радзіму / Ганна Запартыка // Архівы і справаводства. – 2008. – № 2. – С. 91–96 : фота.

Аб невядомых рукапісах У. Караткевіча.

 

 

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Ладуцька, К. Дзесяцігодка Уладзіміра Караткевіча : [аб кнігах класіка беларускай літаратуры У. Караткевіча, якія убачылі свет з 2010 па 2020 гады. Бібліяграфічныя падлікі Нацыянальнай кніжнай палаты Беларусі] / Кастусь Ладуцька. – Літаратура і мастацтва. – 2020. – 24 красавіка. – С. 2.

 

 

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Ладуцька, К. Дзесяць гадоў Уладзіміра Караткевіча : Праз творчасць Уладзіміра Караткевіча ёсць сапраўдны шанец расказаць свету пра Беларусь і беларусаў / Кастусь Ладуцька. – Беларусь. – 2020. – № 7. – С. 36–37: фота.

Аб кнігах беларускай літаратуры, самага папулярнага пісьменніка ў краіне, якія выйшлі ў свет з 2010 па 2020 гады.

 

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Верабей, А. Рыцар Беларусі: роздум пра творчасць Уладзіміра Караткевіча / Анатоль Верабей // Роднае слова. – 2000. – № 8. – С. 12–16 : фота.

Распавядаецца аб творчасці Уладзіміра Караткевіча – аднаго з самых яркіх і шматгранных постацяў беларускай літаратуры XX ст.

 

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Байкова, Т. Выхаванне нацыянальнай свядомасці вучняў на прыкладзе празаічных твораў Уладзіміра Караткевіча / Таісія Байкова // Роднае слова. – 2000. – № 10. – С. 3–7. – ( Школа і нацыянальнае адраджэнне).

У дапамогу выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры.

 

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Пронькина, А. Натюрморт с чайником Короткевича :[воспоминания могилевской художницы Веры Юрковой о встрече с Владимиром Короткевичем] / Александра Пронькина // Веснік Магілёва. – 2020. – 8 апреля. – С. 12 : фота.

К 90-летию выдающегося классика белорусской литературы Владимира Короткевича.

 

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Караткевіч, У. С. Збор твораў: у 8 Т. Т. 1: Вершы. Паэмы / У. С. Караткевіч ; рэдактар тома Р. І. Барадулін. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1987. – 431 с., 4 л. : іл.

У першы том уваходзяць вершы і паэмы Уладзіміра Караткевіча (1930–1984 гг.), якія напісаны ім на працягу ўсёй яго літаратурнай дзейнасці. У. Караткевіч – адзін з яркі і таленавітых беларускіх паэтаў. Яго паэзія вызначаецца рамантычнай узнёсласцю і грамадзянскай страснасцю, смелай вобразнасцю і глыбінёй зместу, пранікнёным лірызмам і філасафічнасцю, патрыятычным гучаннем і гуманістычнай скіраванасцю.

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Выбракыя творы : у 2 Т. Т. 1 : Апавяданні. Аповесці / У. С. Караткевіч. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. – 336 с.

Першы том вядомага беларускага пісьменніка У. Караткевіча складаюць лепшыя апавяданні на сучасныя тэмы, аповесці «Лісце каштанаў» і «Чазенія».

Аповесць «Лісце каштанаў» – аб жыцці і прыгодах падлеткаў у гады Айчыннай вайны; «Чазенія» – паэтычны расказ аб нязведаных абшарах, аб дзіўных выпадках, аб сіле дружбы, кахання, вернасці.

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Выбракыя творы : у 2 Т. Т. 2 : Хрыстос прызямліўся ў Гародні (Евангелле ад Іуды) : раман / У. С. Караткевіч. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. – 400 с.

Другі том складае гісторыка-псіхалагічны раман-прытча «Хрыстос прызямліўся ў Гародні». Гэта гістарычныя старонкі пра тыя далёкія, змрочныя часы, калі наш народ знаходзіўся пад прыгнётам царквы і феадалаў. Твор поўны горкай іроніі, неверагодных прыгод, гратэскава-гумарыстычных, трагічных, вясёлых і іншых сітуацый.

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Галасы маіх сяброў. Пераклады Уладзіміра Караткевіча: З паэзіі народаў свету/ укладанне, падрыхтоўка тэкстаў, прадмова і каментарыі А. Вераб’я. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1993. – 302 с. – (Кніга перакладчыка).

У кнігу ўвайшлі пераклады лаўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР імя Я. Коласа Уладзіміра Караткевіча з лацінскай, англійскай, італьянскай, польскай, рускай, украінскай і іншых моў – вершы Г. В. Катула, Дж. Г. Байрана, А. Міцкевіча, Я Судрабкална, Р. Гамзатава і інш., п’еса М. Карыма «У ноч зацьмення Месяца».

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Быў. Ёсць. Буду : кніга паэзіі / У. С. Караткевіч; прадмова Р. Барадуліна. – 3-е выданне. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2000. – 157 с. : іл.

Гэта кніга паэзіі Уладзіміра Караткевіча (1930–1984), якую ён сам падрыхтаваў да друку, але пабачыць ужо не паспеў, адразу стала бібліяграфічнай рэдкасцю. Слова аднаго з самых любімых беларускіх пісьменнікаў адгукаецца ў сэрцах чытачоў рознага ўзросту. Таму і выходзіць у свет паўторнае выданне гэтай кнігі.

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Вока тайфуна : апавяданпі і аповесці / У. С. Караткевіч. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1974. – 352 с.

Новую кнігу пісьменніка Уладзіміра Караткевіча складаюць апавяданні на сучасныя тэмы, аповесць «Лісце каштанаў» – аб жыцці і прыгодах падлеткаў у гады Айчыннай вайны – і гістарычны дэтэктыў «Дзікае паляванне караля Стаха».

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. 3 вякоў мінулых : апавяданні, аповесці / У. С. Караткевіч. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1978. – 440 с. : іл. – (Бібліятэка беларускай прозы).

Кніга «3 вякоў мінулых» Уладзіміра Караткевіча змяшчае надрукаваныя раней – часам досыць даўно – гістарычныя творы пісьменніка.

Гэта старонкі гісторыі беларускага народа, дзеянні нашых продкаў, іх мужнасць у барацьбе супраць прыгнятальнікаў, іх вера ў святую свабоду, іх высакароднасць і духоўная прыгажосць.

Край і людзі – вось фон, на якім адбываецца дзеянне гэтых вострасюжэтных твораў.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Зямля пад белымі крыламі : нарыс. Дзікае паляванне караля Стаха : аповесць / У. С. Караткевіч ; мастак А. У. Басалыга. – Мінск : Юнацтва, 1995. – 368 с. : партрэт. – (Школьная бібліятэка).

У гэтай кнізе ідзе размова пра прыроду роднага краю, фауну і флору, фальклор і этнаграфію, пра далёкае і блізкае мінулае. Гэтыя творы У. Караткевіча пра любоў да Айчыны.

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Каласы пад сярпом тваім : раман / У. С. Караткевіч. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2001. – 702 с.

Кастусь Каліноўскі і трагічнае паўстанне 1863 года прыцягнулі ўвагу Караткевіча-празаіка. Пры ўсёй спрэчнасці аўтарскіх трактовак і палажэнняў такой шырыні ахопу вызначанай гістарычнай эпохі яшчэ не было ў беларускай прозе.

 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. На Беларусі Бог жыве… : вершы, паэмы / У. С. Караткевіч; укладанне В. Шніпа. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2008. – 254 с. – (Беларуская паэзія XX стагоддзя).

У кнігу лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Якуба Коласа Уладзіміра Караткевіча (1930–1984) увайшлі паэтычныя творы, якія даўно сталі класікай беларускай літаратуры. Яны вызначаюцца рамантычнай узнёсласцю і грамадзянскай страснасцю, нечаканай вобразнасцю і глыбінёй зместу.

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Нельга забыць: раман амаль што сентыментальны / У. С. Караткевіч. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1982. – 335 с. :іл.

Раман прысвечаны жыццю творчай інтэлігенцыі. Аўтар падае сучасныя падзеі на гістарычным фоне. Праўнук беларуса Усяслава Грынкевіча, удзельніка паўстання 1863 года, сустрэў Ірыну Гораву, праўнучку рускага афіцэра Юрыя Горава, і пакахаў яе.

Раман «Нельга забыць» вядомы таксама і пад назваю «Леаніды не вернуцца да Зямлі».

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Чазенія : апавяданні і аповесць / У. С. Караткевіч; прадмова Д. Бугаёва. – Мінск : Мастацкая літаратура, 2007. – 398 с. – (Бібліятэка школьніка).

У кнігу народнага пісьменніка Беларусі Уладзіміра Караткевіча ўвайшлі аповесць «Чазенія», апавяданні «Паром набурнайрацэ», «Сіняя-сіняя...», «Кніганошы» і інш. Творы прасякнуты любоўю да прыроды і гісторыі роднай Беларусі, у іх апяваецца хараство і духоўная прыгажосць чалавека.

У аповесці «Чазенія» пісьменнік услаўляе духоўныя каштоўнасці – сяброўства, каханне, вернасць, а таксама апавядае пра нялёгкі маральны выбар закаханых людзей.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Караткевіч, У. С. Чорны замак Альшанскі : раман, аповесць / У. С. Караткевіч. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1983. – 359 с. : іл.

На працягу многіх гадоў У. Караткевіч даследуе ў разнастайных пластах гісторыі народнага жыцця вытокі гераічнага.

У новым гістарычным рамане-дэтэктыве «Чорны замак Альшанскі» пісьменнік уваскрашае падзеі, якія адбываюцца ў далёкім мінулым. Гэтыя падзеі гістарычна і сюжэтна звязаны з сучаснасцю.

Героі аповесці «Зброя» едуць у Маскву купляць зброю для паўстанцаў, сустракаюцца з сябрамі і ворагамі. Аповесць напісана ў вострасюжэтнай форме.